Messyn

System Oddział Piętro Wiek (mln lat)
Czwartorzęd Plejstocen Gelas młodsze
Neogen Pliocen Piacent 2,58–3,6
Zankl 3,6–5,333
Miocen Messyn 5,333–7,246
Torton 7,246–11,63
Serrawal 11,63–13,82
Lang 13,82–15,97
Burdygał 15,97–20,44
Akwitan 20,44–23,03
Paleogen Oligocen Szat starsze
Podział neogenu według IUGS, luty 2022

Messyn (ang. Messinian)

  • w sensie geochronologicznym: Najmłodszy wiek miocenu (neogen; era kenozoiczna), którego początek datuje się na 7,246 milionów lat temu, a koniec na 5,332 mln lat temu.

Kryzys messyński

 Główny artykuł: Kryzys messyński.

Geologiczne zdarzenie, podczas którego Morze Śródziemne prawie kompletnie wyparowało. W tym okresie Nil płynął aż do Sycylii, łącząc się z Dunajem. Pozostały kaniony rzek wcięte na 3 km pod obecny poziom morza. Pierwsze dowody zostały dostarczone z rdzeni odwiertów dna statku badawczego RV Glomar Challenger. W rdzeniach z wiercenia dna morza znaleziono wtedy rzeczne otoczaki, gips, anhydryt, halit i inne minerały, powstające z nasyconej solanki, jakie dziś formują się w zatoce Kara Bogaz Goł czy w Wielkim Jeziorze Słonym.

W Asuanie 1200 km od delty Nilu dno kanionu jest 700 m pod osadami. Stwierdzono to latach 50. XX wieku przy projektowaniu Tamy Asuańskiej. Takie wcięcie mogło się wytworzyć tylko przy obniżonym ujściu Nilu. Odwierty w Kairze potwierdziły głęboki kanion pokryty późniejszymi osadami. Wydobyto skamieniałe muły zawierające pęknięcia jakie formują się na powierzchni, gdy muł wysycha i pęka. Dno kanionu w Kairze znajduje się 2400 m poniżej poziomu morza. Oznacza to, że depresja śródziemnomorska musiała być co najmniej tej głębokości, gdyż kanion żłobiony był przez płynące w dół wody Nilu. Rdzenie z dna morskiego pokazują szereg cykli zalewania i osuszania morza. Gdyby dziś Gibraltar się zamknął, woda wyparowałaby w ciągu mniej niż 1000 lat, a biorąc pod uwagę suchy klimat okresów zlodowaceń, depresyjny wzrost temperatury i efekt sirocco – w około 300 lat. W skali geologicznej jest to bardzo krótki i trudny do uchwycenia okres. Geotektoniczne zamknięcie cieśniny jest możliwe także w przyszłości.

Dyskutowane są różne mechanizmy, które mogły doprowadzić do zamknięcia cieśniny:

Na przykład lodowce na północy platformy kontynentalnej mogą powodować zanurzenie jej na północy i uniesienie na południu. W Pirenejach podczas zlodowaceń tworzyły się pokaźne lodowce. Dziś proces odwrotny powoduje obniżanie wybrzeży Portugalii czy podnoszenie się Skandynawii jako zauważalne w historycznej skali cofanie się morza. Stare porty znajdują się kilka kilometrów od brzegu z powodu ruchów izostatycznych. W przypadku osuszenia depresji śródziemnomorskiej powinno nastąpić wtórne zamknięcie Cieśniny Gibraltarskiej, spowodowane podniesieniem dna wynikającym z prawa Archimedesa. Występowanie tego zjawiska w późnym okresie tłumaczy karłowate endemiczne gatunki słoniowatych i hipopotamów na wyspach Morza Śródziemnego. Olbrzymia miąższość ewaporatów osadzonych w tamtym okresie świadczy o tym, iż musiały one osadzać się w kilku cyklach sedymentacyjnych. Na podstawie tychże osadów stwierdzono, że Morze Śródziemne musiało w kilku cyklach na przemian wysychać, po czym ponownie było zalewane wodami z Atlantyku.

Na podstawie datowań paleomagnetycznych stwierdzono, że zdarzenie to miało miejsce ok. 5,96 miliona lat temu. Morze Śródziemne oddzielone zostało od Atlantyku 5,59 – 5,33 miliona lat temu. 5,59 – 5,50 miliona lat temu miał miejsce okres silnie wzmożonej erozji, tworzyły się między innymi wielkie kaniony, niektóre wielkości Wielkiego Kanionu Kolorado w USA. 5,50 – 5,33 miliona lat temu rozpoczął się okres kilku cykli sedymentacyjnych.

Skutkiem tych procesów było między innymi olbrzymie zasolenie, uniemożliwiające życie jakimkolwiek niemal roślinom oraz utrudniające byt zwierzętom, zamieniając niemal cały basen morza w pustynię. Temperatura na omawianym obszarze także uległa zwiększeniu, o czym świadczy obecność zdeponowanego tam anhydrytu, który osadza się jedynie w ciepłej wodzie powyżej 35 stopni Celsjusza. Poza tym rzeki miały obniżoną bazę erozyjną, co spowodowało wcinanie się ich nawet o 2400 m głębiej. Tworzyły one w ten sposób olbrzymie kaniony. Na ich dnie, 2400 m poniżej poziomu morza przy temperaturze 35 stopni ciśnienie powietrza na dnie wynosić mogło nawet 1,71 atm (1300 mmHg).

Patrząc pod kątem globalnych skutków, woda, która wyparowała z Morza Śródziemnego w postaci opadu atmosferycznego, powróciła na ziemię podnosząc poziom oceanów nawet o 10 metrów.

Zobacz też

  • p
  • d
  • e
Prekambr (nieformalny; 4,567 mld lat temu – 538,8 mln lat temu)
  • W lewych kolumnach znajdują się eony; prawa kolumna: pogrubionym tekstem zaznaczone są ery; zwykłym tekstem zaznaczone są okresy
Hadeik
(4,567 – 4,0 mld lat temu)
Archaik
(4,0 – 2,5 mld lat temu)
Eoarchaik (4 – 3,6 mld lat temu)
Paleoarchaik (3,6 – 3,2 mld lat temu)
Mezoarchaik (3,2 – 2,8 mld lat temu)
Neoarchaik (2,8 – 2,5 mld lat temu)
Proterozoik
(2,5 mld lat temu – 538,8 mln lat temu)
Paleoproterozoik (2,5 – 1,6 mld lat temu)
Sider (2,5 – 2,3 mld lat temu)
Riak (2,3 – 2,05 mld lat temu)
Orosir (2,05 – 1,8 mld lat temu)
Stater (1,8 – 1,6 mld lat temu)
Mezoproterozoik (1,6 – 1 mld lat temu)
Kalim (1,6 – 1,4 mld lat temu)
Ektas (1,4 – 1,2 mld lat temu)
Sten (1,2 – 1 mld lat temu)
Neoproterozoik (1 mld lat temu – 542 mln lat temu)
Ton (1 mld lat temu – 720 mln lat temu)
Kriogen (720 – 635 mln lat temu)
Ediakar (635 – 538,8 mln lat temu)
Fanerozoik (538,8 mln lat temu – dziś)
  • Poziomo zaznaczono ery; W lewych kolumnach znajdują się okresy; prawa kolumna: pogrubionym tekstem zaznaczone są epoki; zwykłym tekstem zaznaczone są wieki
Paleozoik (538,8 – 251,9 mln lat temu)
Kambr
(538,8 – 485,4 mln lat temu)
Terenew (538,8 – 521 mln lat temu)
Fortun (538,8 – 529 mln lat temu)
wiek 2 (529 – 521 mln lat temu)
Epoka 2 (521 – 509 mln lat temu)
wiek 3 (521 – 514 mln lat temu)
wiek 4 (514 – 509 mln lat temu)
Miaoling (509 – 497 mln lat temu)
Wuliuan (509 – 504,5 mln lat temu)
Drum (504,5 – 500,5 mln lat temu)
Gużang (500,5 – 497 mln lat temu)
Furong (497 – 485,4 mln lat temu)
Paib (497 – 494 mln lat temu)
Dziangszan (494 – 489,5 mln lat temu)
wiek 10 (489,5 – 485,4 mln lat temu)
Ordowik
(485,4 – 443,8 mln lat temu)
Wczesny ordowik (485,4 – 470,0 mln lat temu)
Tremadok (485,4 – 477,7 mln lat temu)
Flo (477,7 – 470,0 mln lat temu)
Ordowik środkowy (470,0 – 458,4 mln lat temu)
Daping (470,0 – 467,3 mln lat temu)
Darriwil (467,3 – 458,4 mln lat temu)
Ordowik późny (458,4 – 443,8 mln lat temu)
Sandb (458,4 – 453,0 mln lat temu)
Kat (453,0 – 445,2 mln lat temu)
Hirnant (445,2 – 443,8 mln lat temu)
Sylur
(443,8 – 419,2 mln lat temu)
Landower (443,8 – 433,4 mln lat temu)
Ruddan (443,8 – 440,8 mln lat temu)
Aeron (440,8 – 438,5 mln lat temu)
Telicz (438,5 – 433,4 mln lat temu)
Wenlok (433,4 – 427,4 mln lat temu)
Szejnwud (433,4 – 430,5 mln lat temu)
Homer (430,5 – 427,4 mln lat temu)
Ludlow (427,4 – 423,0 mln lat temu)
Gorst (427,4 – 425,6 mln lat temu)
Ludford (425,6 – 423,0 mln lat temu)
Przydol (423,0 – 419,2 mln lat temu)
Dewon
(419,2 – 358,9 mln lat temu)
Wczesny dewon (419,2 – 393,3 mln lat temu)
Lochkow (419,2 – 410,8 mln lat temu)
Prag (410,8 – 407,6 mln lat temu)
Ems (407,6 – 393,3 mln lat temu)
Dewon środkowy (393,3 – 382,7 mln lat temu)
Eifel (393,3 – 387,7 mln lat temu)
Żywet (387,7 – 382,7 mln lat temu)
Dewon późny (382,7 – 358,9 mln lat temu)
Fran (382,7 – 372,2 mln lat temu)
Famen (372,2 – 358,9 mln lat temu)
Karbon
(358,9 – 298,9 mln lat temu)
Missisip (358,9 – 323,2 mln lat temu)
Wczesny missisip/Turnej (358,9 – 346,7 mln lat temu)
Środkowy missisip/Wizen (346,7 – 330,9 mln lat temu)
Późny missisip/Serpuchow (330,9 – 323,2 mln lat temu)
Pensylwan (323,2 – 298,9 mln lat temu)
Wczesny pensylwan/Baszkir (323,2 – 315,2 mln lat temu)
Środkowy pensylwan/Moskow (315,2 – 307,0 mln lat temu)
Późny pensylwan (307,0 – 298,9 mln lat temu): Kasimow (307,0 – 303,7 mln lat temu)
Gżel (303,7 – 298,9 mln lat temu)
Perm
(298,9 – 251,9 mln lat temu)
Cisural (298,9 – 273,0 mln lat temu)
Assel (298,9 – 293,5 mln lat temu)
Sakmar (293,5 – 290,1 mln lat temu)
Artinsk (290,1 – 283,5 mln lat temu)
Kungur (283,5 – 273,0 mln lat temu)
Gwadalup (273,0 – 259,5 mln lat temu)
Road (273,0 – 266,9 mln lat temu)
Word (266,9 – 264,3 mln lat temu)
Kapitan (264,3 – 259,5 mln lat temu)
Loping (259,5 – 251,9 mln lat temu)
Wucziaping (259,5 – 254,1 mln lat temu)
Czangsing (254,1 – 251,9 mln lat temu)
Mezozoik (251,9 – 66,0 mln lat temu)
Trias
(251,9 – 201,3 mln lat temu)
Wczesny trias (251,9 – 247,2 mln lat temu)
Ind (251,9 – 251,2 mln lat temu)
Olenek (251,2 – 247,2 mln lat temu)
Środkowy trias (247,2 – 235 mln lat temu)
Anizyk (247,2 – 242 mln lat temu)
Ladyn (242 – 237 mln lat temu)
Późny trias (237 – 201,3 mln lat temu)
Karnik (237 – 227 mln lat temu)
Noryk (227 – 208,5 mln lat temu)
Retyk (208,5 – 201,4 mln lat temu)
Jura
(201,4 – 145,0 mln lat temu)
Jura wczesna (201,4 – 174,7 mln lat temu)
Hettang (201,4 – 199,5 mln lat temu)
Synemur (199,5 – 192,9 mln lat temu)
Pliensbach (192,9 – 184,2 mln lat temu)
Toark (184,2 – 174,7 mln lat temu)
Jura środkowa (174,7 – 161,5 mln lat temu)
Aalen (174,7 – 170,9 mln lat temu)
Bajos (170,9 – 168,2 mln lat temu)
Baton (168,2 – 165,3 mln lat temu)
Kelowej (165,3 – 161,5 mln lat temu)
Jura późna (161,5 – 145,0 mln lat temu)
Oksford (161,5 – 154,8 mln lat temu)
Kimeryd (154,8 – 149,2 mln lat temu)
Tyton (149,2 – 145,0 mln lat temu)
Kreda
(145,0 – 66 mln lat temu)
Wczesna kreda (145,0 – 100,5 mln lat temu)
Berrias (145,0 – 139,8 mln lat temu)
Walanżyn (139,8 – 132,6 mln lat temu)
Hoteryw (132,6 – 125,77 mln lat temu)
Barrem (125,77 – 121,4 mln lat temu)
Apt (121,4 – 113,0 mln lat temu)
Alb (113,0 – 100,5 mln lat temu)
Późna kreda (100,5 – 66 mln lat temu)
Cenoman (100,5 – 93,9 mln lat temu)
Turon (93,9 – 89,8 mln lat temu)
Koniak (89,8 – 86,3 mln lat temu)
Santon (86,3 – 83,6 mln lat temu)
Kampan (83,6 – 72,1 mln lat temu)
Mastrycht (72,1 – 66 mln lat temu)
Kenozoik (66 mln lat temu – dziś)
Paleogen
(66 – 23,03 mln lat temu)
Paleocen (66 – 56 mln lat temu)
Dan (66 – 61,6 mln lat temu)
Zeland (61,6 – 59,2 mln lat temu)
Tanet (59,2 – 56 mln lat temu)
Eocen (56 – 33,9 mln lat temu)
Iprez (56 – 47,8 mln lat temu)
Lutet (47,8 – 41,2 mln lat temu)
Barton (41,2 – 37,71 mln lat temu)
Priabon (37,71 – 33,9 mln lat temu)
Oligocen (33,9 – 23,03 mln lat temu)
Rupel (33,9 – 27,82 mln lat temu)
Szat (27,82 – 23,03 mln lat temu)
Neogen
(23,03 – 2,58 mln lat temu)
Miocen (23,03 – 5,332 mln lat temu)
Akwitan (23,03 – 20,44 mln lat temu)
Burdygał (20,44 – 15,97 mln lat temu)
Lang (15,97 – 13,82 mln lat temu)
Serrawal (13,82 – 11,63 mln lat temu)
Torton (11,63 – 7,246 mln lat temu)
Messyn (7,246 – 5,333 mln lat temu)
Pliocen (5,333 – 2,58 mln lat temu)
Zankl (5,333 – 3,600 mln lat temu)
Piacent (3,600 – 2,58 mln lat temu)
Czwartorzęd
(2,58 mln lat temu – dziś)
Plejstocen (2,58 mln lat temu – 11,7 tys. lat temu)
Gelas (2,58 – 1,80 mln lat temu)
Kalabr (1,80 mln lat temu – 774 tys. lat temu)
Chiban (774 – 129 tys. lat temu)
Późny plejstocen (129 – 11,7 tys. lat temu)
Holocen (11,7 tys. lat temu – dziś)
Grenland (11,7 – 8,2 tys. lat temu)
Northgrip (8,2 – 4,2 tys. lat temu)
Megalaj (4,2 tys. – dziś)
  • BnF: 12215409d
  • BNCF: 48530